Resurs Falas

Fjalori Elektrik

57 terma elektrikë të shpjeguar thjeshtë — nga bazat për këdo, deri te standardet për ata që duan detaje teknike. Shumë terma lidhen direkt me kalkulatorët tanë falas.

Bazat

Volt (V)

Njësia e tensionit elektrik. Shtëpitë tona marrin 230V (monofazor) ose 400V (trefazor) — numri që OSHEE e nis drejt çdo prize.

Amper (A)

Sa rrymë 'rrjedh' nëpër një kabllo në çdo moment. Sa më shumë amper, aq më i trashë duhet kablloja që ta mbajë pa u nxehur.

Watt (W)

Fuqia reale e një pajisjeje (Volt × Amper). Një llambë 60W dhe një bojler 2000W përdorin të njëjtin tension, por sasi krejt të ndryshme energjie.

kWh (Kilovat-orë)

Ajo për të cilën paguan çdo muaj te OSHEE. 1 kWh = një pajisje 1000W punon 1 orë të plotë.

Monofazor vs Trefazor

Shtëpia mesatare punon me 230V monofazor. Bizneset dhe sistemet solare të mëdha shpesh kalojnë në 400V trefazor — praktikisht 3 'kanale' energjie në vend të 1.

kVA

Njësi që mateni te transformatorët, gjeneratorët, UPS-të — 'fuqia e dukshme', pak më ndryshe nga Watt-i i thjeshtë.

BTU

Njësi amerikane e fuqisë ftohëse — pikënisja për të zgjedhur madhësinë e saktë të kondicionerit.

Ligji i Ohmit

Formula themelore e elektricitetit: Tensioni = Rryma × Rezistenca (V=I×R). Çdo llogaritje elektrike, në thelb, buron nga këtu.

Rezistenca (Ω)

Sa 'e vështirë' e bën një material kalimin e rrymës. Bakri ka rezistencë të ulët (mirë për kabllo); guma ka të lartë (mirë për izolim).

Rryma AC vs DC

Rrjeti OSHEE dhe pajisjet shtëpiake punojnë me AC (ndryshon drejtim vazhdimisht). Panelet solare dhe bateritë prodhojnë/ruajnë DC (rrjedh gjithmonë në një drejtim) — prandaj duhet inverter mes tyre.

Faza (Elektrike)

Një nga 'kanalet' e energjisë në një sistem trefazor. Ngarkesat shpërndahen mes fazave për balancë më të mirë.

Neutrali

Përçuesi që 'mbyll qarkun' duke e kthyer rrymën mbrapsht te transformatori — pa të, asnjë pajisje s'funksionon, edhe nëse ka tension.

Transformatori

Ndryshon nivelin e tensionit (lart ose poshtë) pa ndryshuar frekuencën — pikërisht si e sjell OSHEE energjinë nga linjat e larta te shtëpia jote në 230V.

Prizë Schuko

Standardi evropian i prizave (me tokëzim anësor), i përdorur në Shqipëri dhe shumicën e Evropës.

Siguria

MCB (Automat)

Ndërpret rrymën vetë kur ndodh mbingarkesë, para se kablloja të nxehet rrezikshëm. Çdo qark në shtëpi duhet ta ketë të vetin.

Siguresa

Emri i përgjithshëm shqip për çdo pajisje mbrojtëse — MCB modern, ose 'fitili' i vjetër që digjej dhe zëvendësohej.

Tokëzimi

Një 'rrugë ikjeje' e sigurt për rrymën në rast defekti, në vend që të kalojë nëpër trupin e dikujt. Pa tokëzim të mirë, një defekt i thjeshtë bëhet i rrezikshëm.

RCD / Diferenciali

Ndryshe nga MCB (që mbron kabllon), diferenciali mbron JETËN — zbulon rrjedhje edhe shumë të vogla rryme (si ajo përmes një trupi njeriu) dhe ndërpret brenda milisekondash.

Rënia e Tensionit

Sa 'humb' voltazhi ndërsa udhëton përmes një kablloje të gjatë. Kabllo shumë e hollë ose e gjatë do të thotë pajisjet në fund marrin më pak energji nga ç'duhet.

Seksioni i Kabllos (mm²)

Trashësia reale e bakrit brenda kabllos. Më i madh do të thotë mban më shumë rrymë pa u nxehur.

Tabloja Elektrike

'Qendra komanduese' e instalimit — aty ku ndodhen të gjitha MCB-të/siguresat, dhe nga ku niset çdo qark i shtëpisë.

Amperazhi Nominal

Rryma maksimale e vazhdueshme që një pajisje, kabllo, apo automat mund ta mbajë në mënyrë të sigurt, pa u nxehur rrezikshëm.

Kurba e Automatit (B/C/D)

Përcakton sa herë rryma nominale duhet tejkaluar që automati të ndërpresë — B për ndriçim, C për motorë, D për industri.

Solar & Bateri

Kapaciteti 'në letër' i një sistemi solar, matur në laborator me kushte ideale. Prodhimi real ndryshon sipas motit, stinës, dhe orës së ditës. Shembull: një sistem 5 kWp në Tiranë prodhon rreth 7,075 kWh/vit.

Inverter

'Përkthyesi' mes rrymës DC (nga paneli/bateria) dhe rrymës AC (ajo që përdorin pajisjet tuaja). Pa inverter, energjia solare thjesht s'do ishte e përdorshme në shtëpi.

Inverter Hibrid

Version 'i zgjuar' i inverterit, që di të menaxhojë njëkohësisht panelet, baterinë, dhe rrjetin — dhe të kalojë vetë në backup kur bie rryma. Shembuj realë: Huawei SUN2000-L1, DEYE SG04LP1/SG01HP3.

MPPT

Algoritmi brenda inverterit që 'gjuan' vazhdimisht pikën optimale të prodhimit, edhe kur retë kalojnë apo dielli lëviz gjatë ditës.

String (Solar)

Një varg panelesh të lidhur radhazi, si llambat e Krishtlindjeve — të gjitha punojnë si një njësi e vetme drejt inverterit.

Net Metering (Matja Neto)

Skema që zbatohet sot: çdo 1 kWh i injektuar në rrjet krijon kredit prej 1 kWh, i cili mbartet nga muaji në muaj dhe zerohet më 31 dhjetor; nuk ka kufi të madhësisë së sistemit kundrejt konsumit. VKM nr. 368/2026 ka miratuar faturimin neto si ndryshim të ardhshëm, por OSHEE ende nuk e zbaton.

Panel Bifacial

Prodhon energji nga të dyja anët — edhe nga drita që reflektohet nga toka apo çatia poshtë tij — jo vetëm sipër.

Efikasiteti i Panelit

Sa nga drita e diellit e kthen realisht paneli në energji. LONGi modern arrin ~24% — dukshëm mbi mesataren e tregut.

LiFePO4

Kimia e baterive moderne (DEYE, Huawei) — më e sigurt dhe më e qëndrueshme se litium-i tradicional, pa rrezik zjarri nga mbinxehja. Ofron mbi 6,000 cikle jetë dhe stabilitet termik dukshëm më të mirë se kimikatet e vjetra NMC.

DoD (Thellësia e Shkarkimit)

Sa % të kapacitetit të baterisë mund ta përdorësh realisht para se ta rikarikosh. DoD më i lartë do të thotë më shumë energji e vërtetë e përdorshme, jo vetëm numër në letër. Bateritë LiFePO4 moderne (DEYE, Huawei) arrijnë 90-100%; bateritë e vjetra plumb-acid vetëm ~50%.

BMS

'Truri' elektronik i baterisë — kontrollon çdo qelizë, temperaturën, tensionin, dhe ndalon çdo gjë përpara se të bëhet problem.

EPS / Backup

Aftësia e sistemit solar+bateri të 'marrë përsipër' automatikisht kur bie rryma nga OSHEE — pa e vënë re fare ndërprerjen.

Mikroinverter

Në vend të 1 inverteri të madh për të gjithë sistemin, secili panel ka të veten — nëse njëri ka problem apo hije, të tjerët vazhdojnë normalisht.

Optimizuesi i Fuqisë

Zgjidhje e ndërmjetme mes string inverter dhe mikroinverter — çdo panel 'optimizohet' veç e veç, por prodhimi kalon ende nëpër 1 inverter qendror.

Degradimi Vjetor i Panelit

Çdo panel humbet pak efikasitet çdo vit (zakonisht ~0.4-0.5%). Garancia e prodhimit e LONGi (30 vjet), krahas garancisë 25-vjeçare të produktit, e llogarit pikërisht këtë rënie të pritshme.

Azimuth (Orientimi)

Drejtimi nga i cili panelet 'shohin' diellin. Jugu (0°) është optimal në hemisferën veriore; lindje/perëndim ulin pak prodhimin.

Pjerrësia e Çatisë (Tilt)

Këndi i çatisë kundrejt horizontit. Ndikon sa dritë kap paneli gjatë vitit — jo çdo çati ka pjerrësinë 'ideale', por shumica funksionojnë mirë brenda një game të gjerë.

Vetëkonsumi

Sa % të energjisë solare e përdor direkt shtëpia, pa e dërguar fare te rrjeti. Sa më i lartë, aq më shpejt shlyhet investimi.

On-Grid, Off-Grid, Hibrid

On-Grid: lidhur me OSHEE, pa bateri. Off-Grid: krejt i pavarur, vetëm bateri. Hibrid: të dyja bashkë — më i zakonshmi sot.

Irradianca Diellore

Sasia e energjisë diellore që bie mbi 1m² në një moment të caktuar (W/m²) — baza e çdo llogaritje prodhimi solar.

Kutia e Kombinimit

Vendi ku bashkohen disa 'stringje' panelesh përpara se të hyjnë te inverteri, shpesh me siguresa DC brenda.

Autokonsum

Përdorimi i drejtpërdrejtë i energjisë që prodhon vetë sistemi yt solar, pa e dërguar te rrjeti. Sa më shumë përdor ditën (lavatriçe, AC), aq më shpejt shlyhet investimi — çdo kWh i vetëkonsumuar zëvendëson një kWh që do ta blije me çmim të plotë.

BC Cell (Back-Contact)

Teknologji ku kontaktet elektrike të qelizës janë në pjesën e pasme, jo në sipërfaqe — heq rrjetën metalike të dukshme, rrit thithjen e dritës, dhe jep pamje krejt të zezë. LONGi Hi-MO X10 e përdor këtë (HPBC 2.0), duke arritur 24.1% efikasitet.

Bateri LV vs HV

LV (Low Voltage, ~48V) punon me inverterë hibrid klasikë; HV (High Voltage, 150-800V) si Huawei LUNA2000 apo DEYE SG01HP3 jep efikasitet dhe shkallëzueshmëri më të mirë, por LV mbetet më ekonomik për sisteme të vogla.

FusionSolar

App-i i monitorimit të Huawei-t — shikon prodhimin, konsumin, dhe gjendjen e baterisë në kohë reale nga telefoni, dhe ndihmon të diagnostikosh probleme shpejt.

ROI (Kthimi i Investimit)

Sa vite duhen që kursimet vjetore nga sistemi solar të mbulojnë koston fillestare. Në Shqipëri, tipikisht 2–8 vjet sipas madhësisë së sistemit (sistemet më të mëdha kthehen më shpejt) — pastaj energjia bëhet praktikisht falas për 25+ vjet të tjera.

Round-Trip Efficiency

Sa % e energjisë që fut në bateri gjatë karikimit e merr mbrapsht gjatë shkarkimit. Bateritë LiFePO4 arrijnë 90-95% — sistemet HV zakonisht 1-2% më efiçente se LV falë humbjeve më të vogla.

Tier-1 (Prodhues Panelesh)

Klasifikim (nga BloombergNEF) për prodhues panelesh financiarisht të qëndrueshëm dhe të financueshëm nga bankat — LONGi, Trina, JA Solar, Jinko, Canadian Solar. Tregon stabilitet afatgjatë të kompanisë, jo garanci absolute performance.

Standarde

Faktori i Fuqisë (cosφ)

Sa 'efiçent' e përdor energjinë një sistem. Sa më afër 1, aq më pak energji shkon dëm.

IEC

Organizata ndërkombëtare që vendos standardet e sigurisë elektrike — bazë edhe për rregullat shqiptare.

Kabllo NYM/NYY

Standarde gjermane kablloje, të përdorura gjerësisht edhe në instalimet shqiptare — NYM për brenda ndërtesës, NYY për nëntokë/jashtë.

Leja e Fotovoltaikeve

Dokumenti zyrtar i nevojshëm në Shqipëri për të instaluar ligjërisht një sistem solar dhe për t'u lidhur me rrjetin OSHEE.

OSHEE / FSHU

OSHEE (Operatori i Shpërndarjes) dhe FSHU (Furnizuesi i Shërbimit Universal) janë kompanitë publike që menaxhojnë rrjetin elektrik shqiptar — aty aplikohet për lidhje të re, net metering dhe matës dydrejtimësh. Sot zbatohet net metering; VKM nr. 368/2026 ka miratuar faturimin neto për të ardhmen, por ai ende nuk zbatohet.

TVSH & Ligji 7/2017

Sot zbatohet net metering për vetëprodhuesit. VKM nr. 368/2026 ka miratuar kalimin e ardhshëm te faturimi neto për familje dhe biznese deri 500 kW, por OSHEE ende nuk e zbaton. Nuk ka përjashtim TVSH-je specifik për panele/invertera në Shqipëri — çmimet përfshijnë TVSH standarde 20%.

Pyetje të Shpeshta

Çfarë është Fjalori Elektrik i Lira Electric?+

Një bibliotekë falas me 48 terma elektrikë dhe solarë, shpjeguar në gjuhë të thjeshtë shqipe — nga bazat (Volt, Amper, Watt) deri te koncepte solare/bateri (MPPT, LiFePO4, Net Metering).

A është menduar për popullin e thjeshtë apo për elektricistë?+

Për të dy. Çdo term shpjegohet në mënyrë të kuptueshme për këdo, por mbulon edhe terma teknikë (kurba MCB, faktori i fuqisë) të dobishëm për profesionistë.

A lidhen termat me kalkulatorët tuaj falas?+

Po — disa terma (si "MCB", "Rënia e Tensionit", "kWp", "BTU") kanë një CTA direkt drejt kalkulatorit përkatës, që ta zbatosh menjëherë atë që sapo mësove.